Sidebar

Blog kynologiczny

Jeśli przyjmiesz do siebie zabiedzonego psa i sprawisz, że zacznie mu się dobrze powodzić - nie ugryzie Cię. Na tym polega zasadnicza różnica między psem, a człowiekiem - Mark Twain

Dziedziczenie maści u JRT i PRT w praktyce. Część III - BRĄZ

Dziedziczenie maści u JRT i PRT w praktyce. Część III - BRĄZ

​Brąz należy nie tylko do moich ulubionych kolorów u JRT, ale i jest z punktu widzenia genetyki i hodowli najciekawszy. Już choćby z tego powodu, że występuje w różnych tonacjach występujących nie tylko w rasie, ale też u tego samego osobnika. Brąz w ciągu życia psa przechodzi ewolucję widoczną okiem bystrego obserwatora. Nic więc w tym dziwnego, że dorobiliśmy się w nomenklaturze kynologicznej, w tym we wzorcach, określeń ograniczonych wyłącznie fantazją.


​To, co dla jednego jest brązowe, dla drugiego jest płowe, trzeciego rude, orzechowe, kasztanowe, piaskowe, itd., itd. Jeśli tylko dobrane określenie w miarę celnie i jednoznacznie oddaje kolor sierści i na dodatek wszyscy wiedzą o co chodzi, to jest to ok. Gorzej, gdy określenia stosowane są mylnie. Przykładem może być kolor kremowy (crème), który zarezerwowany jest wyłącznie dla wspomnianej w poprzednim odcinku homozygoty ee.

W tym odcinku mowa będzie o brązie, przede wszystkim jako kolorze głównym. Tym bardziej, że różnicowanie na płowy i rudy (wzorce JRT i PRT) nie ma żadnego sensu. Zarówno genetycznie, jak i fenotypowo jest to ten sam kolor. Pomijam także biel z powodów już poprzednio wyłuszczonych.

Czytelnicy poprzedniej części wiedzą już, że w dziedziczeniu brązu ma także swój udział locus E. Determinuje produkcję eumelaniny i feomelaniny (jednocześnie) jedynie w odmianach EM, EG i E. Allel recesywny e (crème, clear red, recesiv yellow) został omówiony poprzednio i zostanie w tym odcinku pominięty, gdyż w przypadku JRT i PRT nie odgrywa żadnej roli. To samo tyczy genu w odmianie EG.  Dlatego alleli EG i e dalej nie uwzględniam w genotypach.

Pozostają nam odmiany alleli EM i E. Nie ma wątpliwości. Aby sierść była brązowa (nie crème) w genotypie psa musi wystąpić kombinacja tych alleli w formie homo-, bądź heterozygotycznej (EMEM, EME, EE), gdyż tylko wtedy gen z locus A (ASIP - agouti signal peptide) może zadokować na receptorze melanocytu i zainicjować produkcję pigmentu. Przy czym tym pigmentem może być zarówno feomelanina, jak i eumelanina.

Agouti

​Tu pojawia się „Agouti", które to określenie dało nazwie locus, jak i typowi maści. Agouti to nic innego, jak mały gryzoń pochodzący z Ameryki Południowej. Jak się bliżej przyjrzymy jego włosom, to uzmysłowimy sobie, że pigment w poszczególnych odcinkach włosa nie jest jednolity, lecz rozmieszcza się strefowo. Zamiast Agouti używa się pojęcia "bandedhair", co oznacza mniej więcej "włos pasmowaty".

W różnych etapach wzrostu włosa przeważa synteza jednego z dwu pigmentów. Eumelaniny, bądź feomelaniny, ale zawsze w symbiozie. Dlatego brąz agouti (płowy, soból), to wynik gry tych dwu pigmentów, czym odróżnia się zasadniczo od brązu stymulowanego z locus B (kolor czekoladowy wywołany jest wyłącznie eumelaniną o specyficznej budowie, w obecności recesywnej pary alleli bb ), bądź kolorów z grupy crème (kremowy, żółty, złoty, czerwony). 

Rozkład, stężenie, wielkość ziaren obu pigmentów da nam makroskopowo niezliczone odcienie sierści psów określanych ogólnie jako Agouti. W grupie tej znajdziemy równie dobrze psy płowe (w naszym przypadku z płowymi znaczeniami, tan), typu tzw. dzikiego (wilk, Alaskan Malamuth, itd.), jak i podpalane (trikolor w naszym przypadku).

Dla łatwiejszego zrozumienia można w tej grupie wydzielić cztery kolory zasadnicze, stymulowane poszczególnymi allelami szeregu wielokrotnego locus A. Sobolowy (płowy, tan), Agouti wild (dziki),  Podpalany (black and tan) i czarny recesywny (omówiony w poprzednim odcinku). Jednak muszę tu zaznaczyć, że określenie "sobel (sobolowy)" często rezerwowane jest dla specyficznej odmiany fenotypowej, Szerzej o tym poniżej i w odcinku poświęconym fenotypowi.

Zanim do tego szeregu dojdę należałoby się zastanowić, jak to jest możliwe, że w jednym włosie pigment odkłada się naprzemiennie w miarę jego wzrostu?
Odwoływanie się do procesu Pigment-Type-Switching może być potraktowane jako moja obsesja, ale jeśli ktoś poświęci mu trochę czasu, opanuje mechanizm dziedziczenia koloru. 
A więc jeszcze raz. Działający gen z locus E (EM, E) „produkuje" białko receptorowe dokujące na błonie komórkowej melanocytów.

O tego momentu stymulowana we wnętrzu komórki jest produkcja pigmentu, ale jedynie eumelaniny. Czyli – na początku wszystkie psy z serii Agouti są „czarne". Odbywa się to oczywiście w okresie życia płodowego i my tego nie widzimy. Produkcja białek sterowanych z locus A i K i ich dotarcie do melanocytów trwa jakiś czas, gdyż te dwa stymulatory (białka sygnałowe) produkowane są poza nimi (podobnie zresztą jak białko receptorowe z locus E). W efekcie pierwszy „sektor" rosnących włosów jest czarny (właściwie brunatny). Noworodki są zdecydowanie ciemniejsze od koloru ostatecznego psa, przy czym najciemniejsze są włosy na głowie i wzdłuż grzbietu (określa się czasami jako „pręga węgorza"). Ta cecha pozwala odróżnić szczenię o kolorze typu Agouti, od szczenięcia koloru crème. ​

Szczenięta Setera irlandzkiego. Brak czarnego osmalenia.

Szczenięta teriera irlandzkiego. Osmalenia, "pręga węgorza", ciemna kufa. Psy dorosłe obu ras mają bardzo podobną maść. Jednak genetycznie "z innej beczki".

Dla nas, hodowców JRT i PRT, jest to zjawisko istotne. Z jednej strony może utrudnić odróżnienie w momencie narodzin szczenięta brązowe (tan) od trójkolorowych i czarnych. Z drugiej strony wymaga od nas cierpliwości i umiejętności perswazji w stosunku do zainteresowanych miotem. „Zapewniam, że nie będzie czarny", mógłbym nagrać na automatycznej sekretarce.

Wróćmy jednak do Pigment-Type-Switching. Prędzej, czy później receptor decyduje się na białko sygnałowe o większym powinowactwie, które na nim dokuje. Jeśli z lokus K będzie do dyspozycji jedynie recesywna odmiana ky, to będzie to któreś z zależnych od locus A. Produkcja pigmentu zostanie trwale przełączona na typ Agouti. Co nie oznacza, wyłącznie na feomelaninę.

​ Ay, allel dominujący (żółty dominujący, fawn), stymuluje kolor włosa rozumiany przeze mnie ogólnie jako brązowy („tan" w żargonie hodowlanym). Genetyka używa także określenia „sable", czyli soból. Czyli włosy koloru żółtoczerwonego z czarnymi końcówkami. Znakomita część naszych JRT (PRT już mniej) ma właśnie maść typu soból w różnych wersjach. Włos brązowy (tan) jest wybarwiony strefowo. Kto nie wierzy, niech przyjrzy się swojemu psu „dogłębniej". Jednak określenie SABLE używane jest w jeszcze innym znaczeniu. Wtedy, gdy mamy do czynienia z maścią u której w niektórych odcinkach szaty włosy czarne, a przynajmniej ciemnobrązowe utrzymują się przez całe życie psa. Szczególnie wyraźnie w okolicach uszu, na grzbiecie i w okolicy ogona. Przypuszczenia niektórych genetyków, jakoby taki fenotyp wywołany był dominacją niepełną heterozygoty Ayaw nie sprawdziły się . Najprawdopodobniej za taką odmianę odpowiedzialny jest inny gen, bądź ich większa ilość (za Sheila M. Schmutz). 

​Recesywny w stosunku do Ay allel aw odpowiedzialny jest za maść wilczą (agouti typu dzikiego). Nie jest typową u JRT i PRT, co nie oznacza, że nie może wystąpić. Gdyby ktoś się interesował jej genezą, to schemat nie odbiega od typu „soból". Różnicą jest jedynie śladowy udziału feomelaniny. Zainicjowana na początku wzrostu włosa produkcja eumelaniny (czarny, szary) utrzymuje się przez dłuższy czas i nie ulega rozrzedzeniu z upływem czasu. Włos ma dwie strefy. Strefę zewnętrzną, w odcieniach szarości i strefę wewnętrzną w odcieni szaro-beżowym.

​Ostatnim interesującym nas allelem w szeregu jest recesywny w stosunku do poprzednich at, Przyjrzyjmy się jeszcze raz procesowi Pigment-Type-Switching. Antagonistyczne w stosunku do locus K białko ASIP (Agouti Signalling Protein) występuje w dwu postaciach izometrycznych (różniących się przestrzennie). Ta drobna różnica ma jednak istotne następstwa. Jedna z tych form to „hair-cycle-specific" - dominująca, Druga „ventral-specific" - recesywna w stosunku do poprzedniej. "Hair-cycle-specific" oznacza, że strefowość pigmentu dotyczy wszystkich włosów (z wyjątkiem włosów pozostających zawsze czarnymi). „Ventral-specific" przejawia się zróżnicowaniem pigmentu w poszczególnych obszarach szaty psa. Ten typ strefowości określamy jako „podpalanie". Podpalanie zostanie dokładniej omówione w następnym odcinku, więc tutaj je pomijam.

​Ta, już znana rycina jest zapożyczona ze strony http://equinetapestry.com/. Przedstawia ona włosy dwu podstawowych form „przeskoku" typów pigmentacji, oraz wariacje wzrostu strefowego. Rycina pochodzi ze strony poświęconej maści koni. Jest to dla mnie teren obcy, więc nie wiem, czy u nich naprawdę występują włosy wielostrefowe. My spotkamy się z włosem posiadającym dwie, bądź trzy strefy. Jak już wspomniałem w okresie płodowym pierwszym odkładanym pigmentem jest eumelanina. W momencie narodzin szczenięta maści „tan" mogą być „prawie czarne", poprzez brązowe (a nawet beżowe) z czarnym przesianiem. Dotyczy to WSZYSTKICH maści typu soból, Także tych ras, które w wieku dojrzałym mają jednolite, jasne umaszczenie.

​Noworodki rasy IRISH SOFT COATED WHEATEN TERRIER. Po prawej dorosła suczka. 

W miarę wzrostu kolor czarny obejmujący strefę wierzchołkową łodygi włosa nie utrzymuje się i ulega rozrzedzeniu już u kilkutygodniowych szczeniąt. Mowa tutaj o JRT i PRT. U niektórych ras utrzymuje się dłużej. Dandie Dinmont Terrier np. zachowa ten włos do pierwszego trymowania, bądź do pierwszej naturalnej wymiany.

Druga strefa ma już kolor podstawowy, czyli odmianę brązu, której intensywność zależy od genów modyfikujących, wieku psa, nasłonecznienia, odżywiania i manipulacji ze strony człowieka. Mam tu na myśli nie oszukiwanie poprzez farbowanie, lecz trymowanie.

​Podczas poszukiwań w internecie materiału graficznego natknąłem się na stronę mudicompass.org poświęconej rasie Mudi. Jednak włos z białym szpicem u psa nie występuje. U psowatych jedynie u lisa tzw. srebrnego. Ten rodzaj sekwestracji determinowany jest allelem EA, który podobnie jak allel EP (lis platynowy) u psów nie występuje. Poniżej podaję jednak przykłady aby uświadomić, że i w tym przypadku mamy do czynienia z Agouti "Hair-cycle-specific". Pierwsza strefa powstała w okresie płodowym jest czarna.

Lis srebrny z dojrzałym włosem. Końcówki białe.
Szczenię lisa srebrnego. Końcówki czarne.

Dlaczego włos zmienia swój kolor w miarę wzrostu, tworząc strefę przejaśnienia przy skórze? Związane jest to ze swoistym „zmęczeniem" komórek pigmentowych w mieszku włosowym (inhibicja). Substraty do produkcji pigmentu (głównie tyrozyna) znajdują się jednak ciągle w dostatecznej ilości w tkankach. Dlatego włosy nowo powstające (w wyniku naturalnej wymiany sezonowej, bądź trymowania) ponownie są intensywniej wybarwione. Z jedną podstawowa różnicą. Czarne końcówki nie pojawią się już nigdy


W kolejnym odcinku zajmę się dziedziczeniem podpalania, czyli w naszym przypadku trikolor, oraz „czarną maską".

Copyright

© Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu tylko za zgodą wydawcy.

Oceń ten wpis:
Dziedziczenie maści u JRT i PRT w praktyce. Część ...
Dziedziczenie maści u JRT i PRT w praktyce. Część ...

Podobne wpisy

 

Komentarze (0)

There are no comments posted here yet

Skomentuj

Posting comment as a guest. Sign up or login to your account.
0 Characters
Załączniki (0 / 3)
Share Your Location